Muzeum Ziemi Kujawskiej, założone w 1908 roku, jest jednym z najstarszych muzeów w Polsce. Skupia się na kulturze, historii i sztuce regionu kujawskiego oraz ziemi dobrzyńskiej. Siedziba placówki znajduje się w budynku przy ulicy Słowackiego, wzniesionym w 1930 roku. Muzeum początkowo nosiło nazwę Muzeum Kujawskiego, a jego otwarcie miało miejsce 14 marca 1909 roku. Zbiory muzealne wzbogacono dzięki eksponatom z Muzeum Szkolnego Macierzy Polskiej oraz darom Towarzystwa Biblioteki i Czytelni Adama Mickiewicza.

     W 1910 roku muzeum rozszerzyło swoją działalność o wątki etnograficzne, co zaowocowało rekonstrukcją chaty kujawskiej. Po I wojnie światowej planowano przeniesienie muzeum do nowego gmachu, co zrealizowano w 1930 roku. W okresie II wojny światowej muzeum zostało zamknięte, a wiele zbiorów zaginęło. Po wojnie wznowiło działalność w 1945 roku, a jego pierwszym dyrektorem była Henryka Królikowska. 

     W latach 70. muzeum zmieniło nazwę na Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej, obejmując obszar województwa włocławskiego. Muzeum rozwijało się, otwierając nowe oddziały, takie jak Muzeum Etnograficzne i Zbiory Sztuki. W 2009 roku, z okazji setnej rocznicy, muzeum otrzymało Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Dziś placówka zarządza bogatą kolekcją eksponatów, a także biblioteką, która posiada około 21 tysięcy książek z różnych dziedzin nauki.